(عـقـایـد)

موضوع‏هاى چهار جلد ارشاد العوام

اگرچه كتاب ارشاد العوام در دسترس است، ولى براى آن‏كه اين نوشتار از اين جهت هم كامل باشد، فهرستى كلّى از اين كتاب ذكر مى‏شود:

جلد اول در شناختن خداوند - در شناختن پيغمبران جلد دوم در ادامه‏ى آخرين مطلب جلد اول؛ بررسى مسئله‏ى معاد جلد سوم در شناختن امامان و جلد چهارم در شناختن پيروان ايشان و نيكان و بزرگان.

جلد اول قسمت اول مطلب اول: در شناختن يگانگى ذات خدا - توحيد ذات - (9
فصل).

مطلب دوم: در شناختن يگانگى در صفات خدا - توحيد
صفات - (7 فصل).

مطلب سوم: در شناختن يگانگى در افعال خدا-توحيدافعال-
(9 فصل).

مطلب چهارم: در شناختن يگانگى خدا در عبادت - توحيد
عبادت - (5 فصل).

قسمت دوم مطلب اول: در معرفت پيغمبران (16 فصل).

مطلب دوم: در «اثبات» پيغمبرى پيغمبر آخرالزمان و فضايل
آن جناب (11 فصل).

مطلب سوم: در«معرفت»پيغمبرآخرالزمان:

معرفت بيان (9فصل)

معرفت معانى (5فصل)

معرفت ابواب (7فصل)

معرفت‏رسالت(11فصل)

مطلب‏چهارم: در بيان حقيقت معراج (14فصل)

جلد دوم: در بيان حقيقت معاد (يك مقدمه و 33 فصل).

تا صفحه‏ى 119 اين جلد، به پيش‏درآمدها و آمادگى‏هاى لازم براى ذكر احوال معاد مى‏پرداخته و فصل صفحه‏ى 119 خلاصه‏اى بسيار فشرده از تمام اين مباحث است.
ازصفحه‏ى 121، به ذكر منازل و مراحل معاد مى‏پردازند كه آن منازل عبارت است از:

مرگ، قبر، برزخ، محشر - حشر -، منبر وسيله، تطاير كُتب، ميزان، صراط، - حوض كوثر و شفاعت -، - حقيقت حساب و شفاعت -، بهشت و دوزخ.

جلدسوم مطلب اول مقصد اول:اثبات امامت ائمه به دليل‏هاى ظاهرى (17فصل)

مقصد دوم: معرفت مقام بيان ائمه (5 فصل)

مقصد سوم: معرفت مقام معانى ائمه (5 فصل)

مقصد چهارم: معرفت مقام ابوابيت ائمه (5 فصل)

مقصد پنجم: معرفت مقام امامت ائمه (8 فصل)

مطلب دوم مقصد اول: اسرار و علل مصائب انبيا و اوليا (4 فصل)

مقصد دوم: بعضى از اسرار شهادت سيدالشهداء (6 فصل)

مطلب سوم رجعت ائمه اطهار و حكمت‏هاى غيبت و ظهور (15 فصل)

جلد چهارم

باب اول: معرفت نقبا و نجبا و فضايل، مقامات و لزوم محبت و معرفت و طاعت ايشان

مقام اول:

مطلب اول: اثبات لزوم وجود كاملين با دلايل حكمت‏هاى ظاهره (10 فصل)

مطلب دوم: اثبات لزوم وجود ايشان با دلايل مجادله‏ى بالتى هى احسن (5 فصل)

مطلب سوم: اثبات لزوم وجود ايشان با دلايل موعظه‏ى حسنه (4 فصل)

مطلب چهارم: اثبات لزوم وجود ايشان با دلايل حكمت (3 فصل)

مطلب پنجم:اثبات لزوم وجود ايشان با آيه‏هاى محكم قرآن (6 فصل)

مطلب ششم: اثبات لزوم وجود ايشان با حديث‏هاى صحيح متواتر (6 فصل)

مطلب هفتم:اثبات لزوم وجود ايشان با آيات آفاق

مطلب هشتم:اثبات لزوم وجود ايشان با آيات انفس

مطلب نهم: اثبات لزوم وجود ايشان به اجماع شيعه و سنى

مطلب دهم: اثبات لزوم وجود ايشان به اجماع عاقلين همه‏ى ملت‏ها

مقام دوم:

مطلب اول: شناخت مقامات و فضايل ايشان

مقدمه: مختصرى در مقامات ايشان (2 فصل)

باب اول: معرفت مقام بيان نقبا و نجبا (6 فصل)

باب دوم: معرفت مقام معانى نقبا و نجبا (4 فصل)

باب سوم: معرفت مقام ابواب نقبا و نجبا (8 فصل)

باب چهارم: معرفت مقام پيشوايى نقبا و نجبا (4 فصل)

مطلب دوم: فرق ميان نقيب و نجيب (8 فصل)

مقام سوم: اثبات لزوم طاعت و معرفت و محبت ايشان (8 فصل)

باب دوم: معرفت اخوان و لزوم تولى و خلوص و محبت با ايشان و اداء حقوق ايشان

مقدمه

فصل: بيان اول: علامت‏هاى كسى كه لايق برادرى است

بيان دوم: برادران ثقه و صفات و علامات ايشان (7 فصل)

باب سوم: شناخت اعدا و لزوم تبرى و تنافر از ايشان (4 فصل)

حجم چهار جلد ارشاد العوام

حجم هر جلد از اين كتاب و تاريخ نگارش [1] آن از اين قرار است:

جلد اول اين كتاب مبارك، 10500 بيت (تاريخ نگارش: ششم رجب 1263)؛

جلد دوم 9250 بيت، (تاريخ نگارش: بيست و پنجم جمادى‏الاول 1264)؛

جلد سوم 9600 بيت (تاريخ نگارش: 23 ذى القعدة 1265)؛

و جلد چهارم 11500 بيت است (تاريخ نگارش:1 ربيع‏الثانی 1267). [2]

چاپ‏هاى كتاب

اين كتاب مستطاب، بارها به چاپ رسيده است. اولين و قديمى‏ترين چاپ اين كتاب، چاپ بمبئى - هند - در شوال سال 1268 قمرى است (يك سال پس از اتمام كتاب).

پس از آن در شوال سال 1271 قمرى چاپ دوم اين كتاب در تبريز انجام شد. چاپ سوم، چهارم و پنجم اين كتاب در كرمان به ترتيب در سال‏هاى قمرى 1355، 1380 و1397 (مطابق 1356 شمسى) انجام‏شد.

چاپ اول، با توجه به امكانات آن دوره، در سطح متوسط قرار داشت؛ ولى چاپ دوم از نظر مغلوط بودن واقعاً تأسف‏بار بود. در چاپ دوم (چاپ تبريز)، كاتب از خود اشعار، كلمه‏ها، جمله‏ها و اظهار نظرهايى به اصل كتاب اضافه كرده است.

در قسمت بعد به تفصیل چاپ تبریز را بررسی خواهیم کرد.